پاسخ کوتاه
برای بیشترِ افرادی که اسپارتینا تزریق میکنند، بله؛ بعد از قطعِ کاملِ تزریق بخشی از وزنِ ازدسترفته برمیگردد. طبقِ بزرگترین کارآزماییِ بالینیِ تیرزپاتید (مادهٔ مؤثرِ اسپارتینا)، کسانی که بعد از رسیدن به کاهشِ وزنِ خوب تزریق را قطع کردند، ظرفِ یک سال بهطورِ میانگین حدودِ نیمی از آن کاهشِ وزن را دوباره به دست آوردند؛ در همان بازه، کسانی که ادامه دادند نهتنها وزنشان را حفظ کردند بلکه بازهم کم کردند. این یعنی اسپارتینا یک دورهٔ کوتاهِ «شروع و تمام» نیست، بلکه شبیهِ درمانِ فشارِ خون است: نتیجهاش به ادامهدادن وابسته است.
این سؤالی است که خیلی از بیمارها قبل از شروعِ تزریق نمیپرسند، ولی بعد از چند ماه که به وزنِ دلخواهشان رسیدند و تصمیم به قطعِ تزریق میگیرند، خودشان با آن روبهرو میشوند. جوابِ صادقانه این است: بازگشتِ بخشی از وزن، بعد از قطعِ اسپارتینا (و هر دارویِ مشابهی مثلِ اوزمپیک)، اتفاقِ رایج و موردانتظار است، نه استثنا. مثلِ خودِ بازگشتِ وزن، بهتر است پیش از شروع عوارضِ اسپارتینا و علائمِ هشدارش را هم بشناسید.
کارآزماییِ SURMOUNT-4 دقیقاً چه نشان داد؟
بزرگترین مطالعهای که این سؤال را مستقیم بررسی کرده، اینطور طراحی شده بود: گروهی از بیمارانِ دارایِ اضافهوزن ۳۶ هفته تیرزپاتید تزریق کردند تا به کاهشِ وزنِ خوبی برسند (میانگین حدودِ ۲۰ درصدِ وزنِ بدن). بعد بهطورِ تصادفی نصفشان به تزریق ادامه دادند و نصفِ دیگر بهجای دارو، داروی بیاثر (دارونما) گرفتند، بدونِ اینکه بدانند کداماند.
نتیجه بعد از یک سالِ دیگر روشن بود: گروهی که تزریق را ادامه داده بودند، در مجموع به کاهشِ وزنِ حدودِ ۲۵ درصد رسیدند و بیشترِ آنها (نزدیک به ۹۰ درصد) دستِکم ۸۰ درصدِ کاهشِ اولیهشان را حفظ کردند. گروهی که تزریق را متوقف کرده بودند، بهطورِ میانگین حدودِ ۱۴ واحدِ درصد از وزنشان را دوباره به دست آوردند و کاهشِ وزنِ نهاییشان نسبت به ابتدا به حدودِ ۱۰ درصد رسید؛ یعنی تقریباً نیمی از چیزی که تا هفتهٔ ۳۶ کم کرده بودند.
نکتهٔ مهمتر این است که بازگشتِ وزن با خودش بازگشتِ ریسک هم میآورد: دورِ کمر، فشارِ خون و چربیِ خون در گروهی که تزریق را قطع کردند، به همان نسبت به حالتِ نزدیکتر به قبل برگشت.
چرا این اتفاق میافتد؟
اسپارتینا (تیرزپاتید) از دو راه کار میکند: کاهشِ حسِ گرسنگی، و کندکردنِ تخلیهٔ معده که سیریِ بیشتری ایجاد میکند. این دو اثر مستقیماً به حضورِ دارو در بدن وابستهاند. وقتی تزریق قطع میشود، ظرفِ چند هفته سطحِ دارو پایین میآید، اشتها به حالتِ قبل برمیگردد و تخلیهٔ معده هم سرعتِ عادیاش را پیدا میکند. بدن هم بهطورِ طبیعی گرایش دارد وزنِ قبلیاش را برگرداند، مکانیسمی که در بیشترِ روشهای کاهشِ وزنِ سریع دیده میشود، نه فقط داروهای این خانواده.
به همین دلیل، بازگشتِ وزن نشانهٔ شکستِ فردی یا کمکاریِ بیمار نیست؛ واکنشِ زیستیِ قابلِ پیشبینی به قطعِ دارو است.
آیا همه به یک اندازه وزن برمیگردانند؟
نه. میزانِ بازگشتِ وزن از فردی به فردِ دیگر فرق میکند و به چند عامل بستگی دارد: چقدر کاهشِ وزنِ اولیه سریع بوده، در طولِ درمان چقدر پروتئین و تمرینِ مقاومتی در برنامه بوده (که کمک میکند وزنِ ازدسترفته بیشتر از چربی باشد تا عضله)، و بعد از قطعِ تزریق چه تغییری در تغذیه و فعالیت ایجاد شده. کسی که همزمان با تزریق عادتهای غذایی و ورزشیاش را هم تغییر داده، معمولاً بخشِ کمتری از وزن را برمیگرداند نسبت به کسی که تنها به اثرِ داروی کاهشدهندهٔ اشتها متکی بوده.
راهِ کمکردنِ بازگشتِ وزن چیست؟
قطعِ ناگهانیِ تزریق، بیشترین ریسکِ بازگشتِ سریعِ وزن را دارد. دو مسیرِ رایجتر برای کاهشِ این ریسک وجود دارد:
- ادامه با دوزِ نگهدارنده. بهجایِ قطعِ کامل، دوز به کمترین مقدارِ مؤثر کاهش پیدا میکند تا اثرِ کاهشِ اشتها تا حدی باقی بماند.
- کاهشِ تدریجیِ دوز همراه با جاافتادنِ عادتهای جدید. پیش از قطعِ کامل، چند ماه فرصت داده میشود تا رژیمِ غذایی و برنامهٔ ورزشی جایگیر شود، تا وقتی اثرِ دارو کم میشود، بدن بهتنهایی هم بتواند وزن را نگه دارد.
هر دو مسیر نیازمندِ برنامهریزی با پزشک هستند، نه تصمیمِ خودسرانه برای قطعِ تزریق.
پس باید همیشه تزریق کنم؟
لزوماً نه، ولی نگاهِ درست به اسپارتینا این است که یک درمانِ بلندمدت است، مثلِ داروهای فشارِ خون یا کلسترول که نتیجهشان وابسته به ادامهدادن است، نه یک دورهٔ کوتاهِ چندماهه که بعدش تمام میشود. بعضی افراد بعد از رسیدن به وزنِ هدف با دوزِ کم ادامه میدهند، بعضی با کمکِ برنامهٔ تغذیه و ورزش قطع میکنند و وزن را نگه میدارند. تصمیمِ درست فقط بعد از بررسیِ سابقهٔ پزشکی، وزنِ هدف و نتیجهٔ آزمایشهای شما در ویزیت مشخص میشود.
اعداد کلیدی در یک نگاه
- در کارآزماییِ SURMOUNT-4، ادامهدهندگانِ تزریق در یک سالِ دوم حدودِ ۲۵ درصد کاهشِ وزنِ کل داشتند؛ نزدیک به ۹۰ درصدشان دستِکم ۸۰ درصدِ کاهشِ اولیه را حفظ کردند.
- قطعکنندگانِ تزریق در همان بازه بهطورِ میانگین حدودِ ۱۴ واحدِ درصد از وزن را دوباره به دست آوردند؛ کاهشِ نهاییشان به حدودِ ۱۰ درصد رسید.
- این یعنی برای بیشترِ کسانی که تزریق را قطع میکنند، تقریباً نیمی از کاهشِ وزنِ بهدستآمده ظرفِ یک سال برمیگردد.
در لمون چطور؟
در لمون، اسپارتینا فقط با ویزیت و تجویزِ پزشک تزریق میشود و برنامهٔ دوز از همان جلسهٔ اول با نگاهِ بلندمدت طراحی میشود؛ یعنی پیش از شروع دربارهٔ مسیرِ بعد از رسیدن به وزنِ هدف هم صحبت میشود، نه فقط دربارهٔ چند تزریقِ اول. برای اطلاعاتِ کامل دربارهٔ خدمت، صفحهٔ تزریق اسپارتینا در لمون را ببینید یا برای مشاوره تماس بگیرید.
بازبینی علمی: دکتر فریده قلیزاده، پزشک (نظام پزشکی ۱۰۸۰۴۷)
