پاسخ کوتاه
ژنیکوماستی با دارو معمولاً درمان نمی‌شود. راهنمای بالینی انجمن آندرولوژی اروپا (۲۰۱۹) مصرف معمول قرص‌های ضد استروژن و مهارکننده‌های آروماتاز را برای ژنیکوماستی توصیه نمی‌کند. راه درست این است که اول علت پیدا شود: دارو، مکمل، بیماری یا بلوغ. اگر علت برطرف شد صبر می‌کنند، و اگر برجستگی سال‌ها ماند، همین راهنما جراحی را درمان انتخابی میداند.
آیا ژنیکوماستی با دارو درمان میشود؟
جواب کوتاه «معمولاً نه» است، ولی دلیلش مهم‌تر از خود جواب است. ژنیکوماستی یعنی رشد بافت غده‌ای سینه در مرد، نه فقط چربی. این بافت وقتی تازه شروع شده، هنوز فعال است و ممکن است با برطرفشدن علت کوچک شود. مرور بالینی مجلهٔ American Family Physician هم میگوید اگر قرار به دارو باشد، هرچه زودتر بعد از شروع علائم مصرف شود اثرش بیشتر است. ولی وقتی برجستگی ماه‌ها و سال‌ها مانده، بافت سفت‌تر و فیبری میشود و دیگر دلیلی ندارد با قرص آب شود.
راهنمای بالینی سال ۲۰۱۹ انجمن آندرولوژی اروپا از این هم صریح‌تر است: مصرف معمول داروهای تعدیل‌کنندهٔ گیرندهٔ استروژن و مهارکننده‌های آروماتاز را توصیه نمی‌کند، و جراحی را فقط برای ژنیکوماستی ماندگار پیشنهاد می‌دهد. یعنی دارو در عمل ابزار پزشک برای چند موقعیت خاص است، نه درمان عمومی ژنیکوماستی.
اگر با جست‌وجوی «درمان ژنیکوماستی با دارو نی نی سایت» به تجربهٔ کسی رسیده‌اید که با قرص خوب شده، معمولاً یکی از این دو اتفاق افتاده: یا ژنیکوماستی تازه و موقتی بوده که خودش هم برمی‌گشت، یا بیشتر برجستگی چربی بوده و با کم‌شدن وزن رفته. تجربهٔ یک نفر دربارهٔ بافت قدیمی و سفت شما چیزی نمی‌گوید.
در کلینیک لمون، مشاوره و معاینهٔ ژنیکوماستی با دکتر امیررضا مهراوران (نظام پزشکی ۱۳۱۶۸۳) است و اگر علت زمینه‌ای مشکوکی دیده شود، قبل از هر تصمیمی برای جراحی بررسی میشود.
علت ژنیکوماستی چیست؟
علتش اغلب به‌هم‌خوردن تعادل هورمون‌هاست، و همین است که بررسی را مهم می‌کند. طبق راهنمای انجمن آندرولوژی اروپا، در مردان بزرگسال در حدود نیمی از موارد یک علت مشخص پیدا میشود: دارویی که مصرف می‌کنید، مکمل یا داروی هورمونی، یا بیماری‌ای که باید درمان شود. همان راهنما میگوید اگر علت پیدا و برطرف شد، یا مصرف مادهٔ مشکوک قطع شد، قدم بعد صبر و پیگیری است، نه قرص.
برای همین نسخه‌پیچیدن برای خودتان از روی تجربهٔ دیگران خطرناک است: ممکن است علتی را که باید پیدا شود پنهان کند. اگر ترشح از نوک سینه، تغییر پوست، تودهٔ سفتی که سریع بزرگ میشود یا کاهش وزن بی‌دلیل دارید، معطل نکنید و زودتر به پزشک بروید.
فرق ژنیکوماستی واقعی با تجمع چربی (که به آن ژنیکوماستی کاذب هم می‌گویند) را در بخش تفاوت ژنیکوماستی با چربی صفحهٔ عمل ژنیکوماستی کامل توضیح داده‌ایم.
ژنیکوماستی در بدنسازی
در ورزشکارانی که استروئید آنابولیک یا مکمل هورمونی مصرف کرده‌اند، ژنیکوماستی شایع است و حساب جدایی دارد. مرور بالینی American Family Physician میگوید مصرف استروئید آنابولیک اغلب ژنیکوماستی برگشت‌ناپذیر می‌سازد، و اینکه بعضی ورزشکاران برای پیشگیری از آن خودسرانه قرص ضد استروژن یا مهارکنندهٔ آروماتاز می‌خورند، ممکن است عارضهٔ برگشت‌ناپذیر بدهد. همان مرور هشدار می‌دهد که هر مکملی، حتی گیاهی، در مردی که ژنیکوماستی دارد باید بررسی شود، چون ترکیب محصولات بازار یکدست نیست.
پس در بدنسازی قدم اول قطع ماده‌ای است که مشکل را ساخته، زیر نظر پزشک. اگر بعد از آن بافت غده‌ای ماند و پس نرفت، راهنمای انجمن آندرولوژی اروپا جراحی را برای همین ژنیکوماستی ماندگار پیشنهاد می‌کند.
عوارض قرص ژنیکوماستی
این قرص‌ها داروی هورمونی‌اند و مثل هر داروی هورمونی عارضه دارند، به همین دلیل فقط با نسخه و بعد از بررسی علت معنا دارند. مشکل اصلی مصرف خودسرانه این است که فایده‌اش برای ژنیکوماستی قدیمی ثابت نشده، ولی خطرش واقعی است؛ یعنی ریسک بدون نتیجه. مرور بالینی American Family Physician هم هشدار می‌دهد که مصرف این قرص‌ها برای پیشگیری از ژنیکوماستی ممکن است عارضهٔ برگشت‌ناپذیر بدهد. نام دارو و دوز را عمداً اینجا نمی‌نویسیم، چون تصمیمش فقط بعد از معاینه و آزمایش و با پزشک داخلی یا متخصص غدد گرفته میشود.
ژنیکوماستی بدون جراحی
ژنیکوماستی بدون جراحی در سه حالت واقعاً خوب میشود: وقتی در بلوغ است، وقتی تازه است و علتش برطرف شده، و وقتی بیشترش چربی است. در بلوغ پسران معمولاً خودش برمیگردد و عجله‌ای نیست؛ جزئیاتش در بخش ژنیکوماستی در بلوغ آمده. اگر سهم چربی زیاد است، ورزش و کم‌کردن وزن کمک می‌کند، ولی بافت غده‌ای با ورزش آب نمی‌شود؛ جواب کامل این سؤال در بخش آیا ژنیکوماستی با ورزش درمان می شود؟ صفحهٔ عمل ژنیکوماستی است.
درمان خانگی، کرم، دمنوش یا ماسک هیچ‌کدام بافت غده‌ای را کوچک نمی‌کنند. اگر برجستگی سال‌ها مانده و سفت است، راهنمای انجمن آندرولوژی اروپا هم جراحی را برای همین ژنیکوماستی ماندگار پیشنهاد می‌کند. در لمون عمل در بیمارستان همکار و توسط خود دکتر مهراوران انجام میشود، و معمولاً چربی با لیپوساکشن و غده از یک برش کوچک کنار هالهٔ نوک سینه برداشته میشود. مشاورهٔ عمل ژنیکوماستی در کلینیک رایگان است و قیمت قطعی بعد از معاینه گفته میشود.
اعداد کلیدی در یک نگاه
- بلوغ: ژنیکوماستی بلوغ در بیش از ۹۰ درصد موارد ظرف ۲۴ ماه خودش برمیگردد (راهنمای انجمن آندرولوژی اروپا).
- مردان بزرگسال: در حدود نیمی از موارد یک علت مشخص پیدا میشود، پس بررسی علت قبل از هر درمانی لازم است.
- در لمون: مشاوره و معاینهٔ عمل ژنیکوماستی رایگان است و با دکتر امیررضا مهراوران (نظام پزشکی ۱۳۱۶۸۳) انجام میشود؛ خود عمل در بیمارستان همکار است.