ریزش مو فصلی یعنی چند هفته ریزش بیشتر از معمول که در بیشتر آدمها از اواخر مرداد تا مهر دیده میشود و خودش آرام میگیرد. دلیلش این است که تعداد بیشتری از ریشهها در تابستان وارد مرحلهٔ استراحت میشوند و مو چند ماه بعد می‌ریزد. ریشه سالم است و مو برمیگردد. اگر ریزش بیشتر از دو ماه طول کشید یا لکهٔ خالی دیدید، علت را با معاینهٔ ریزش مو جدا کنید؛ برای کمپشتی همزمان، پی‌آر‌پی مو هم یکی از گزینه‌هاست.
ریزش مو فصلی چیست و چرا اتفاق می‌افتد؟
ریزش مو فصلی ریزش موقتی است که چند ماه بعد از رفتن همزمان تعداد زیادی از ریشهها به مرحلهٔ استراحت پیش می‌آید و خودش برمیگردد. هر تار مو یک چرخه دارد: چند سال رشد می‌کند، بعد وارد یک مرحلهٔ استراحت چندماهه میشود و در پایان همین مرحله می‌ریزد تا موی تازه جایش بیاید. در حالت عادی این چرخه برای هر تار جداگانه است، پس هر روز تعدادی مو می‌ریزد و متوجهش نمی‌شویم.
ریزش فصلی وقتی پیش می‌آید که بدن بخش بزرگ‌تری از ریشهها را همزمان به مرحلهٔ استراحت می‌فرستد. این موها یکجا نمی‌ریزند؛ چند ماه صبر میکنند و بعد در یک بازهٔ چندهفته‌ای جدا میشوند. نتیجه این است که یک روز صبح موی بیشتری روی بالش، شانه و کف حمام می‌بینید، بدون اینکه در این هفته کار خاصی کرده باشید.
نکتهٔ آرام‌کننده همین‌جاست: موی فصلی از ریشهٔ زنده جدا میشود. ریشه از بین نرفته و دوباره مو میسازد. برای همین ریزش مو فصلی بهتنهایی باعث طاسی یا کمپشتی دائمی نمی‌شود.
چرا ریزش مو در پاییز بیشتر است؟
چون ریشهها در تابستان وارد استراحت میشوند و مرحلهٔ استراحت حدود سه ماه طول میکشد. در یک بررسی سوئیسی روی ۸۲۳ زن سالمی که از ریزش مو شکایت داشتند (Kunz و همکاران، مجلهٔ Dermatology، ۲۰۰۹)، سهم موهای در حال استراحت در تیر و مرداد به بیشترین حد رسید و در بهمن کمترین بود. این همان موهایی است که چند ماه بعد، یعنی حدوداً از اواخر مرداد تا مهر، میریزند.
چرا بدن در تابستان این کار را می‌کند هنوز کاملاً روشن نیست. توضیح رایج این است که طول روز و شدت نور روی چرخهٔ مو اثر دارد، همان‌طور که حیوان‌ها در فصل خاصی پوست‌اندازی میکنند. چیزی که روشن است این است که این الگو در کسانی که کمپشتی ارثی دارند و کسانی که ندارند، هر دو دیده شد. پس پاییز برای همه کمی پرریزش‌تر است، نه فقط برای کسی که مشکل مو دارد.
تقویم ریزش مو فصلی، ماه به ماه
این تقویم برای بیشتر آدمها صدق می‌کند، ولی چند هفته جابه‌جایی کاملاً طبیعی است:
- تیر و مرداد: ریشههای بیشتری وارد استراحت میشوند. بیشتر آدمها هنوز چیزی حس نمی‌کنند.
- اواخر مرداد تا مهر: ریزش دیدنی شروع میشود و معمولاً چند هفته ادامه دارد. این همان بازه‌ای است که بیشتر مردم نگران میشوند.
- آبان و آذر: ریزش کمکم به حالت همیشگی برمیگردد. موهای کوتاه تازه‌ای که روی خط رویش می‌بینید نشانهٔ خوبی است.
- اواخر بهار: در بعضیها یک موج کوچکتر هم دیده میشود. این همان ریزش مو فصل بهار است که معمولاً از پاییز ملایمتر است.
یک راه ساده برای اینکه خودتان ببینید در کدام مرحله‌اید: تاریخ شروع ریزش را یادداشت کنید. اگر از آن تاریخ کمتر از دو ماه گذشته و بقیهٔ نشانه‌ها طبیعی است، هنوز در بازهٔ فصلی هستید. اگر هم برای معاینه به لمون بیایید، پزشک لمون از مراجعان ریزش مو می‌خواهد فهرست داروهایشان و هر آزمایش تیروئید یا آهنی را که به‌تازگی داده‌اند همراه بیاورند؛ همین تاریخ شروع را هم کنارشان بنویسید.
ریزش مو فصلی از کجا دیگر فصلی نیست؟
وقتی یکی از این نشانه‌ها را دارید، دیگر نباید آن را فقط به حساب فصل بگذارید:
- از شروع ریزش بیشتر از دو ماه گذشته و هنوز کم نشده است.
- یک یا چند لکهٔ کاملاً خالی و گرد روی سر یا ریش دیده میشود.
- فرق سر در چند ماه اخیر پهنتر شده یا جلوی سر عقب رفته است.
- پوست سر خارش، سوزش، پوسته‌ریزی شدید یا زخم دارد، یا جایی صاف و براق شده است.
- همزمان خستگی زیاد، رنگ‌پریدگی، تغییر وزن بی‌دلیل یا نامنظمی قاعدگی دارید.
- در چند ماه گذشته (تا حدود شش ماه) دارو را شروع یا عوض کرده‌اید، زایمان کرده‌اید، تب بالا یا رژیم سخت داشته‌اید.
ریزش فصلی فقط یکی از چند الگوی ریزش است. کمپشتی ارثی، کمبود آهن، مشکل تیروئید و اثر دارو هر کدام ریزش خودشان را دارند و گاهی دقیقاً در پاییز خودشان را نشان می‌دهند، چون ریزش فصلی روی آن‌ها سوار میشود. تفکیک این علت‌ها کار معاینه است و در صفحهٔ مزوتراپی و درمان ریزش مو جداگانه توضیح داده‌ایم.
فهرست داروها و جواب آزمایش‌های اخیر تیروئید و آهن معمولاً نشان می‌دهد ریزش فقط فصلی است یا پشتش چیز دیگری هم هست. برای آهن هم عدد فریتین مهم است، نه فقط هموگلوبین.
ریزش مو در پاییز؛ چه کاری کمک می‌کند و چه کاری لازم نیست؟
اگر ریزش واقعاً فصلی است، مهم‌ترین کار صبر است. موی ریخته شده از قبل در مرحلهٔ استراحت بوده و هیچ شامپو یا روغنی آن را روی سر نگه نمی‌دارد. کارهایی که واقعاً کمک میکنند ساده‌اند:
- با مو آرام رفتار کنید: بستن محکم، اتوی داغ هر روزه و شانه‌کردن موی خیس فشار اضافه روی تار می‌آورد و ریزش را بیشتر به چشم می‌آورد.
- غذای کافی بخورید: رژیم‌های خیلی سخت، به‌خصوص با پروتئین و آهن کم، خودشان چند ماه بعد ریزش می‌دهند و می‌توانند روی ریزش فصلی سوار شوند.
- مکمل را بدون آزمایش شروع نکنید: اگر کمبودی ندارید، آهن یا بیوتین اضافه کمکی به مو نمی‌کند. بیوتین با دوز بالا می‌تواند جواب بعضی آزمایش‌ها، از جمله تیروئید، را اشتباه نشان بدهد؛ اگر مصرف میکنید پیش از آزمایش به پزشک بگویید.
- خودتان را با شمردن مو آزار ندهید: شمردن روزانه بیشتر اضطراب می‌آورد تا اطلاعات. تاریخ شروع را بنویسید و دو ماه بعد دوباره نگاه کنید.
درمان تزریقی برای ریزش فصلی خالص لازم نیست. جایی مطرح میشود که معاینه نشان بدهد کمپشتی هورمونی هم در کار است و ریزش پاییزی فقط آن را بیشتر به چشم آورده؛ تفاوت این دو نوع ریزش و علائمی که از هم جدایشان می‌کند را در ریزش مو هورمونی توضیح داده‌ایم. در این حالت در لمون پی‌آر‌پی مو با یک دورهٔ اولیهٔ سه‌جلسه‌ای با فاصلهٔ حدود یک ماه شروع میشود و در بیشتر گزارش‌ها بهبود محسوس از حدود ماه سوم دیده میشود. یعنی اگر کسی همین مهر شروع کند، معمولاً از دی به بعد تغییر را می‌بیند. گزینهٔ دیگر مزو ترکیبی مو (فیوژن و مزولایک) است. انتخاب بین این دو، و اینکه اصلاً لازم باشند یا نه، در معاینه مشخص میشود.
اعداد کلیدی ریزش مو فصلی در یک نگاه
- ریزش روزانهٔ عادی: ریختن حدود ۵۰ تا ۱۰۰ تار مو در روز طبیعی است (آکادمی پوست آمریکا).
- قلهٔ ریشههای در حال استراحت: تیر و مرداد (Kunz و همکاران، ۲۰۰۹، ۸۲۳ زن)؛ ریزش دیدنی چند هفته تا چند ماه بعد، از اواخر مرداد تا مهر.
- مرز فصلی و غیرفصلی: اگر از شروع ریزش بیشتر از دو ماه گذشته و هنوز کم نشده، علت دیگری هم باید بررسی شود.
- اگر درمان لازم شد: پی‌آر‌پی مو در لمون با سه جلسهٔ اولیه به فاصلهٔ حدود یک ماه شروع میشود، هر جلسه ۵ میلیون و ۸۰۰ هزار تومان، و بهبود معمولاً از حدود ماه سوم دیده میشود.