پاسخ کوتاه
جوش هورمونی جوشی است که با نوسان هورمونها، بهویژه هورمونهای مردانه که در بدن زن هم هستند، شعله‌ور میشود. اغلب از نوجوانی تا بزرگسالی ادامه پیدا می‌کند یا تازه در بزرگسالی شروع میشود، بیشتر روی چانه و خط فک می‌نشیند، جوش‌هایش دردناک و زیرپوستی‌اند و قبل از پریود بدتر می‌شوند. درمان دارد، ولی هفته‌ها تا ماه‌ها طول می‌کشد و باید زیر نظر پزشک باشد.
جوش هورمونی چیست؟
جوش هورمونی اسم یک بیماری جدا نیست؛ همان آکنه است که محرک اصلی‌اش هورمونها هستند. هورمونهای مردانه (آندروژن‌ها) غدد چربی پوست را تحریک می‌کنند، چربی بیشتر منافذ را می‌بندد، باکتری در منفذ بسته رشد می‌کند و التهاب شروع میشود. طبق راهنمای انجمن پوست برزیل، گیرنده‌های هورمونی در غدد چربی این پوست‌ها بیشتر و حساس‌ترند، پس پوست به همان هورمونها شدیدتر واکنش نشان می‌دهد. استرس، کم‌خوابی و محصولات آرایشی هم از عواملی‌اند که گمان می‌رود شعله را تندتر کنند.
برای همین یک کرم واحد برای همه جواب نمی‌دهد و اول باید دید در پوست شما کدام عامل نقش اصلی را دارد. در کلینیک لمون هم مسیر درمان آکنه از همین‌جا شروع میشود: اول نوع پوست و ریشهٔ جوش بررسی میشود، بعد ترکیبی از پاکسازی تخصصی، اسیدتراپی و مراقبت خانگی انتخاب میشود، و اگر آکنه شدید باشد، پزشک ممکن است درمان دارویی را هم به برنامه اضافه کند. توضیح کامل این مسیر در صفحهٔ درمان آکنه و جوش صورت آمده است.
جوش هورمونی کجای صورت می‌زند؟
جای کلاسیک جوش هورمونی یک‌سوم پایینی صورت است: چانه، خط فک، دور لب و زیر گلو، به شکل یک U. ولی این قانون قطعی نیست. راهنمای بالینی انجمن پوست برزیل دربارهٔ آکنهٔ زنان بزرگسال میگوید در یکی از مطالعه‌ها ۸۹٫۸ درصد زنان در چند ناحیهٔ صورت جوش داشتند، نه فقط پایین صورت. پس اگر روی پیشانی، گونه یا بینی هم جوش دارید، باز ممکن است هورمونی باشد. جوش هورمونی گاهی روی گردن، سینه، کمر و پشت هم دیده میشود.
جوش هورمونی چه شکلیه؟
جوش هورمونی معمولاً برآمدگی قرمز، سفت و دردناکی زیر پوست است که در همان نقطه تکرار میشود و چند روز قبل از پریود بیشتر میشود. نشانه‌هایش این‌هاست:
- زیرپوستی و عمیق: بیشتر برآمدگی قرمز و سفت زیر پوست است تا جوش سرسفید سطحی، و گاهی به شکل کیست دردناک درمی‌آید.
- دردناک: با لمس یا حتی بدون لمس درد دارد.
- تکرارشونده در همان نقطه: یک ناحیه، مثلاً یک طرف چانه، هر ماه دوباره جوش می‌زند.
- هم‌زمان با چرخهٔ پریود: چند روز قبل از پریود بیشتر میشود.
اگر کنار جوش، پریود نامنظم، موی زائد روی صورت و بدن یا ریزش موی سر هم دارید، اینها نشانه‌های بالا بودن هورمونهای مردانه‌اند و ارزش بررسی جدی دارند (پایین‌تر توضیح داده‌ایم).
جوش هورمونی قبل پریود
بدتر شدن جوش قبل از پریود خیلی شایع است. در مطالعه‌ای که در مجلهٔ آکادمی آمریکایی درماتولوژی روی ۴۰۰ زن ۱۲ تا ۵۲ ساله منتشر شد، ۴۴ درصدشان گفتند جوششان در روزهای قبل از پریود شعله‌ور میشود، و این حالت در زنان بالای ۳۳ سال بیشتر بود. اگر الگوی شما همین است، یعنی جوش‌ها هر ماه حوالی یک زمان ثابت برمی‌گردند، این یکی از قوی‌ترین سرنخ‌های هورمونی بودن جوش است. یادداشت کردن تاریخ پریود و روزهای جوش‌زدن برای دو سه ماه، به پزشک کمک زیادی می‌کند.
تفاوت جوش هورمونی و کبدی
در پزشکی چیزی به اسم «جوش کبدی» وجود ندارد؛ این یک اصطلاح عامیانه است. معمولاً مردم به جوشهای پراکنده و التهابی که فکر می‌کنند از «گرمی» یا «کبد» است جوش کبدی می‌گویند. بیشتر این جوش‌ها در واقع همان آکنهٔ معمولی‌اند. فرق واقعی که پزشک به آن نگاه می‌کند این است:
- جوش هورمونی: در بزرگسالی، بیشتر در پایین صورت، عمیق و دردناک، با الگوی ماهانه.
- آکنهٔ معمولی: بیشتر در نوجوانی، روی پیشانی و بینی و گونه، با جوش سرسیاه و سرسفید زیاد.
این همان تفاوت جوش هورمونی و معمولی است، هرچند در عمل خیلی وقت‌ها هر دو با هم دیده می‌شوند.
اگر جوش ناگهانی و یک‌شکل (مثلاً جوشهای ریز کاملاً شبیه هم روی سینه و پشت) زده‌اید احتمالاً آکنه نیست و باید پزشک ببیند.
برای جوش هورمونی پیش چه دکتری برم؟
نقطهٔ شروع، متخصص پوست است. او معاینه می‌کند، نوع جوش را تشخیص می‌دهد و تصمیم می‌گیرد آیا بررسی هورمونی هم لازم است یا نه. اگر کنار جوش پریود نامنظم، موی زائد یا ریزش مو دارید، احتمال تنبلی تخمدان (سندرم تخمدان پلی‌کیستیک) مطرح است و پزشک ممکن است آزمایش و سونوگرافی بخواهد و شما را به متخصص زنان یا غدد هم بفرستد. همین سندرم یکی از دلایل رایج موی زائد هورمونی هم هست که در مقالهٔ لیزر موی هورمونی درباره‌اش نوشته‌ایم.
درمان جوش هورمونی چقدر طول می‌کشد؟
درمان جوش هورمونی معمولاً چند ماه طول می‌کشد و اولین تغییر واقعی را بعد از چند هفته می‌بینید، نه چند روز. در کارآزمایی بالینی SAFA که سال ۲۰۲۳ در مجلهٔ BMJ منتشر شد، زنانی که یک داروی ضدهورمونی خوراکی گرفتند در هفتهٔ ۱۲ فقط کمی بهتر از گروه دارونما بودند، ولی در هفتهٔ ۲۴ تفاوت روشن‌تر شد. یعنی صبر بخشی از درمان است و قطع کردن درمان بعد از یک ماه، به این خیال که «جواب نداد»، اشتباه است.
خود درمان چند لایه دارد. راهنمای آکادمی آمریکایی درماتولوژی (۲۰۲۴) کرم‌ها و ژل‌های موضعی ضدجوش را پایهٔ درمان می‌داند و برای زنان، قرص ضدبارداری ترکیبی و داروی ضدهورمونی خوراکی را هم جزو گزینه‌ها آورده است. همهٔ این داروها، بهویژه قرص‌ها، تجویزی‌اند و انتخاب و دوزشان فقط با پزشک است؛ اسم یک قرص را از تجربهٔ کسی در اینترنت برندارید.
کنار درمان دارویی، مراقبت پوستی کلینیکی التهاب و چربی را کم می‌کند و منافذ را باز نگه می‌دارد. در لمون فیشال «کنترل آکنه و چربی» برای تنظیم چربی و کاهش التهاب هر جلسه ۲٬۵۰۰٬۰۰۰ تومان و «اسیدتراپی تخصصی» برای جوش و جای جوش هر جلسه ۳٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان است. اگر جوش‌ها لک، قرمزی یا فرورفتگی گذاشته‌اند، راهش جداست: لک قهوه‌ای را در لک بعد از جوش، قرمزی باقی‌مانده را در جای جوش قرمز و فرورفتگی را در درمان جای جوش و اسکار توضیح داده‌ایم.
چگونه از جوش هورمونی جلوگیری کنیم؟
هورمونها را نمی‌شود با عادت خانگی خاموش کرد، ولی میشود شعله را کمتر کرد:
- جوش را فشار ندهید؛ دستکاری جوش التهاب را بیشتر می‌کند و ممکن است جای جوش و لک تیره بگذارد.
- صورت را با شوینده‌ای ملایم بشویید و از کرم‌ها و کرم‌پودرهای سنگین و چرب دوری کنید.
- اگر درمانی شروع کرده‌اید، بعد از بهتر شدن هم با برنامهٔ نگهدارنده ادامه دهید تا جوش برنگردد.
- یک روتین ساده و درست مراقبت پوست و ضدآفتاب مناسب پوست چرب را جدی بگیرید.
اعداد کلیدی در یک نگاه
- ۴۴ درصد زنان در مطالعهٔ مجلهٔ آکادمی آمریکایی درماتولوژی گفتند جوششان قبل از پریود بدتر میشود.
- حدود یک‌چهارم زنان ۴۰ تا ۴۹ ساله در نظرسنجی دانشگاه آلاباما گفتند جوش دارند؛ جوش هورمونی فقط مال جوانی نیست.
- ۲۴ هفته: در کارآزمایی SAFA اثر داروی ضدهورمونی در هفتهٔ ۲۴ روشن‌تر از هفتهٔ ۱۲ بود.
- ۲٬۵۰۰٬۰۰۰ تومان: هزینهٔ هر جلسه فیشال «کنترل آکنه و چربی» در کلینیک لمون.
- بیش از ۲۵۰ جلسه فیشال در ۱۲ ماه گذشته در کلینیک لمون انجام شده است.