پاسخ کوتاه
تزریق دوزی که روی هر قلم اسپارتینا نوشته شده برابر ۶۰ کلیک پیچ تنظیم است. پس هر کلیک میشود عدد روی قلم تقسیم بر ۶۰. روی قلم ۱۲٫۵ هر کلیک ۰٫۲۰۸ میلیگرم است، یعنی دوز ۲٫۵ میلیگرمی میشود ۱۲ کلیک؛ روی قلم ۱۰ همان دوز ۱۵ کلیک و روی قلم ۱۵ فقط ۱۰ کلیک است. عدد درشت روی جعبه دوزی نیست که مجبور باشید بزنید، همان است که ارزش هر کلیک را تعیین میکند.
بیشتر کسانی که این سؤال را میپرسند دارو را خریدهاند و قلم دستشان است. روی جعبه یک عدد درشت میبینند، ۱۰ یا ۱۲٫۵ یا ۱۵، و روی قلم یک پیچ که با هر چرخش تِق میکند. نه جعبه توضیح میدهد که این دو به هم چه ربطی دارند و نه فروشنده. نتیجه این میشود که یا کمتر از دوز تجویزشده تزریق میشود یا بیشتر، و هر دو حالت درمان را خراب میکند.
این صفحه فقط همان ترجمه را انجام میدهد: از عدد روی جعبه به تعداد کلیک.
عدد روی جعبه یعنی چه
عدد ۲٫۵ تا ۱۵ که روی قلم نوشته شده، قدرت همان قلم است؛ یعنی مقداری که با یک تزریق کامل از آن قلم وارد بدن میشود. هر تزریق کامل ۰٫۶ میلیلیتر محلول است و همان مقدار دارو در همین حجم کوچک حل شده؛ چون هر قلم چهار تزریق دارد، کل محتوای قلم حدود ۲٫۴ میلیلیتر است. قلم ۱۵ غلیظتر از قلم ۵ است، نه بزرگتر.
نکتهای که مردم اشتباه میفهمند این است که خیال میکنند خریدن قلم ۱۵ یعنی «باید ۱۵ میلیگرم بزنم». اینطور نیست. با کلیک کمتر میشود از همان قلم دوز کمتر گرفت. ولی برعکسش هم درست نیست که بگوییم عدد روی جعبه بیاهمیت است؛ دقیقاً همان عدد است که تعیین میکند هر کلیک چند میلیگرم دارو بیرون بدهد.
هر دوز کامل ۶۰ کلیک است
قاعدهای که همهٔ حسابها روی آن سوار است، یک جمله است: برای تزریق دوز درجشده روی هر قلم، پیچ تنظیم باید روی ۶۰ کلیک برود. این عدد روی هر شش قدرت قلم یکسان است. از اینجا فرمول در میآید:
هر کلیک = عدد روی قلم ÷ ۶۰
مثال عملی: روی قلم ۱۲٫۵ هر کلیک ۱۲٫۵ تقسیم بر ۶۰ میشود، یعنی ۰٫۲۰۸ میلیگرم. برای رسیدن به دوز ۲٫۵ میلیگرمی، ۲٫۵ تقسیم بر ۰٫۲۰۸ میشود ۱۲ کلیک. همین قلم کلاً ۴ ضربدر ۱۲٫۵، یعنی ۵۰ میلیگرم دارو دارد.
جدول کلیک برای هر شش قلم
ستونها قلمی است که خریدهاید و سطرها دوزی که پزشک نوشته. عدد داخل جدول تعداد کلیکی است که باید بچرخانید.
| دوز هفتگی | قلم ۲٫۵ | قلم ۵ | قلم ۷٫۵ | قلم ۱۰ | قلم ۱۲٫۵ | قلم ۱۵ |
|---|---|---|---|---|---|---|
| ۲٫۵ میلیگرم | ۶۰ | ۳۰ | ۲۰ | ۱۵ | ۱۲ | ۱۰ |
| ۵ میلیگرم | ۱۲۰ | ۶۰ | ۴۰ | ۳۰ | ۲۴ | ۲۰ |
| ۷٫۵ میلیگرم | ۱۸۰ | ۹۰ | ۶۰ | ۴۵ | ۳۶ | ۳۰ |
| ۱۰ میلیگرم | ۲۴۰ | ۱۲۰ | ۸۰ | ۶۰ | ۴۸ | ۴۰ |
| ۱۲٫۵ میلیگرم | بیش از ظرفیت | ۱۵۰ | ۱۰۰ | ۷۵ | ۶۰ | ۵۰ |
| ۱۵ میلیگرم | بیش از ظرفیت | ۱۸۰ | ۱۲۰ | ۹۰ | ۷۲ | ۶۰ |
| هر کلیک چند میلیگرم | ۰٫۰۴۲ | ۰٫۰۸۳ | ۰٫۱۲۵ | ۰٫۱۶۷ | ۰٫۲۰۸ | ۰٫۲۵ |
عدد ۶۰ که پررنگ در قطر جدول تکرار شده، همان «دوز نوشتهشده روی همان قلم» است. هر عدد بزرگتر از ۶۰ یعنی آن دوز از این قلم بیشتر از یک تزریق کامل برمیدارد و قلم زودتر از چهار هفته تمام میشود.
ماه اول، هفتهبههفته
درمان تقریباً همیشه از پایینترین دوز شروع میشود تا معده فرصت عادتکردن داشته باشد. فرض کنیم پزشک ماه اول را روی ۲٫۵ میلیگرم گذاشته و قلم ۱۲٫۵ خریدهاید:
- هفتهٔ اول: ۱۲ کلیک
- هفتهٔ دوم: ۱۲ کلیک
- هفتهٔ سوم: ۱۲ کلیک
- هفتهٔ چهارم: ۱۲ کلیک
آخر ماه ۴۸ کلیک مصرف شده، یعنی کمی کمتر از یک دوز کامل آن قلم. تزریق هفتهای یک بار و ترجیحاً در یک روز ثابت هفته انجام میشود.
ماه دوم و بالا بردن دوز
اگر بدن دوز اول را خوب تحمل کرده باشد، پزشک معمولاً در ویزیت بعدی دوز را یک پله بالا میبرد. پلهٔ بعد از ۲٫۵ معمولاً ۵ میلیگرم است، که روی همان قلم ۱۲٫۵ میشود ۲۴ کلیک در هفته. همین روند تا رسیدن به دوزی که برای شما جواب میدهد و قابل تحمل است ادامه پیدا میکند.
بالا بردن دوز تصمیم پزشک است، نه تصمیم فرد. جهش ناگهانی از یک پله به دو پله بالاتر، شایعترین دلیل تهوع و استفراغ شدید در هفتهٔ اول دوز جدید است. دربارهٔ باقی عوارض اسپارتینا جداگانه نوشتهایم. همین بالا رفتن پلهپله هم توضیح میدهد چرا نتیجه یکباره نمیآید؛ اسپارتینا کی اثر میکند زمانبندی هفتهبههفتهٔ همین روند را باز کرده.
هر قلم چند کلیک دارد و چند هفته دوام میآورد
هر قلم چهار دوز کامل دارد، یعنی ۴ ضربدر ۶۰ میشود ۲۴۰ کلیک دارو. شمارندهٔ قلم کمی بیشتر، تا حدود ۲۶۰ کلیک، میچرخد که حاشیهٔ هواگیری و تهماندهٔ مخزن را پوشش میدهد.
اگر همین ۲۶۰ کلیک را روی کل داروی قلم تقسیم کنید، هر کلیک کمی کوچکتر در میآید و دوز ۲٫۵ میلیگرمی بهجای ۱۲ کلیک میشود ۱۳ کلیک. یک کلیک اختلاف در عمل ناچیز است و هر دو حساب به یک جا میرسد؛ ولی اگر پزشکتان عدد مشخصی به شما داده، همان ملاک است.
اگر دوز هفتگی شما کمتر از قدرت قلم باشد، همان قلم بیش از چهار هفته دوام میآورد. مثلاً قلم ۱۲٫۵ با دوز هفتگی ۲٫۵ میلیگرمی نظری تا ۲۰ هفته کِش میآید. ولی اینجا یک نکتهٔ مهم هست: قلم رسماً برای چهار دوز در چهار هفته طراحی شده و نگهداشتن یک مخزن باز برای ماهها موضوعی است که باید با پزشک یا داروساز چک شود، نه چیزی که خودسرانه تصمیم گرفته شود.
همین موضوع روی هزینه هم اثر بزرگی دارد؛ جدولش را پایین همین صفحه، بعد از متن، آوردهایم.
قلم یا فیزیوجکت؟
اسپارتینا دو شکل دارد. قلم چنددوزی پیچ کلیکدار دارد و چهار تزریق ۰٫۶ میلیلیتری از آن در میآید؛ همان که کل این صفحه دربارهٔ آن است. فیزیوجکت یک سرنگ آمادهٔ ۰٫۵ میلیلیتری برای یک تزریق است، کلیک ندارد و دوزش قابل تنظیم نیست.
برای کسی که تازه شروع میکند و میخواهد ببیند بدنش دارو را تحمل میکند یا نه، فیزیوجکت سادهتر است چون جای اشتباه در شمردن کلیک نمیگذارد. برای کسی که درمانش ادامهدار شده، قلم انعطاف بیشتری میدهد.
قدمبهقدم تزریق
- قلم را از یخچال بیرون بیاورید و حدود ۲۰ دقیقه صبر کنید تا به دمای اتاق برسد. تزریق داروی سرد دردناکتر است.
- سوزن نو ببندید. برای هر تزریق سوزن جدید لازم است.
- هواگیری کنید: سوزن رو به بالا، با ضربهٔ آرام حبابها را به نوک هدایت کنید و مقدار خیلی کمی خارج کنید تا قطره ظاهر شود.
- پیچ را دقیقاً به تعداد کلیک جدول بالا بچرخانید و کلیکها را با صدا بشمارید.
- زیرجلدی تزریق کنید، در شکم (فاصله از ناف)، ران یا پشت بازو. هر هفته محل را عوض کنید.
- سوزن را چند ثانیه نگه دارید تا کل دارو وارد شود، بعد بیرون بکشید و سوزن را جدا و ایمن دور بیندازید.
قلم را تکان شدید ندهید و آن را فریز نکنید.
چیزهایی که دوز را خراب میکند
- گمکردن شمارش کلیک. با صدا بشمارید و اگر شک کردید، از اول شروع کنید.
- خواندن خطهای روی مخزن بهجای شمردن کلیک. آن خطها مقیاس دقیق دوز نیستند.
- کشیدن دارو با سرنگ انسولین. واحد سرنگ انسولین با کلیک قلم یکی نیست و این کار دوز را غیرقابلاعتماد و خطرناک میکند.
- عوضکردن قلم بدون عوضکردن حساب. اگر دفعهٔ بعد قلم دیگری خریدید، تعداد کلیک همان دوز فرق میکند. دوباره از جدول بخوانید.
- جبران دوز فراموششده با دوبرابر زدن. این کار عوارض گوارشی را شدید میکند. قاعدهٔ درست نوبت جامانده، که یک مهلت چهارروزه دارد، در دوز فراموششدهٔ اسپارتینا آمده.
دوز را چه کسی تعیین میکند
این صفحه فقط ترجمهٔ عدد به کلیک است و جای نسخه را نمیگیرد. انتخاب دوز شروع، زمان بالا بردن دوز و دوزی که باید رویش بمانید، به وزن، سابقهٔ پزشکی، آزمایش خون پایه و تحمل بدن شما بستگی دارد. اگر قلم شما بهجای اسپارتینا یکی از دو برند تازهٔ ایرانی است، سقف دوزشان با هم فرق دارد و در زیکورپا یا تیرزکتو توضیحش دادهایم.
در لمون، ویزیت و تجویز و تنظیم دوز را دکتر فریده قلیزاده انجام میدهد و پیش از اولین تزریق آزمایش خون پایه گرفته میشود. جزئیات کامل و شرایط شروع در صفحهٔ تزریق اسپارتینا در لمون آمده، و اگر هنوز دربارهٔ خود دارو سؤال دارید، اسپارتینا چیست نقطهٔ شروع بهتری است.
