پاسخ کوتاه
بیشترِ عوارضِ فیلر خفیف و گذراست: کبودی، تورم، قرمزی و گاهی تودههای موقت که طیِ چند روز خوب میشوند. اما چند عارضهٔ جدی هم وجود دارد که مهمترینشان انسدادِ عروقی است؛ یک وضعیتِ اورژانسی که اگر زود شناخته و درمان نشود میتواند به آسیبِ بافت یا در مواردِ نادر اختلالِ بینایی منجر شود. شناختِ این علائم و انتخابِ پزشکِ درست، بیشترِ خطر را از بین میبرد.
عوارض فیلر معمولاً چقدر جدیاند؟
در بیشترِ موارد اصلاً جدی نیستند. فیلرِ هیالورونیکاسید سالهاست که با سابقهٔ ایمنیِ خوبی استفاده میشود و عارضههای شایعِ آن همان واکنشهای طبیعیِ بدن به سوزن و مادهٔ تزریقی است که خودبهخود برطرف میشوند. عارضههای جدی نادرند، ولی چون وجود دارند باید علائمشان را بشناسید تا بدانید کِی باید نگران شوید و کِی نه.
نکتهٔ کلیدی این است که بخشِ بزرگی از خطر نه به خودِ ماده، بلکه به مهارتِ تزریقکننده و ناحیهٔ تزریق برمیگردد.
عوارضِ خفیف و گذرا کداماند؟
این دسته طبیعیاند و نباید نگرانتان کنند. تورم و قرمزیِ محلِ تزریق در ۲۴ تا ۴۸ ساعتِ اول بیشترین مقدار را دارد و بعد فروکش میکند. کبودی بسته به ناحیه و حساسیتِ رگها بینِ چند روز تا حدودِ یک هفته میماند. حساسیت یا بیحسیِ خفیفِ محل، و سفتی و احساسِ تودهٔ کوچک در روزهای اول هم شایع است و معمولاً با فروکشکردنِ تورم از بین میرود.
این عارضهها تقریباً در هر ناحیهای مشترکاند. برای جزئیاتِ کبودی و تورم در ناحیهٔ لب و مراقبتهای کاهشدهندهٔ آن، مطلبِ عوارض فیلر لب و راهنمای مراقبت بعد از فیلر توضیحِ کاملتری دارند.
کدام نواحیِ صورت پرخطرترند؟
همهٔ نقاطِ صورت خطرِ یکسان ندارند. بعضی نواحی بهخاطرِ نقشهٔ رگهایشان پرخطرتر شمرده میشوند، چون رگهای آنها به شریانِ چشمی راه دارند و اشتباه در تزریق میتواند پیامدِ جدیتری بگذارد.
پرخطرترین نواحی عبارتاند از بینِ دو ابرو (گلابلا)، بینی، اطرافِ چشم و ناحیهٔ گودیِ زیرِ چشم، خطِ خنده و شقیقه. بینی و گلابلا حساسترین نقاطاند؛ منابعِ علمی بینی را عاملِ اصلیِ نکروزِ بافتِ بینی و دومین عاملِ اختلالِ بینایی بعد از گلابلا معرفی میکنند. این بهمعنیِ «نباید فیلر زد» نیست، بلکه یعنی تزریق در این نقاط فقط باید توسطِ پزشکی انجام شود که آناتومیِ رگها را میشناسد و به هیالورونیداز دسترسیِ فوری دارد.
انسدادِ عروقی؛ جدیترین خطرِ فیلر
انسدادِ عروقی مهمترین عارضهٔ جدیِ فیلر است. زمانی رخ میدهد که فیلر بهاشتباه واردِ یک رگ شود یا با فشار رگی را ببندد و خونرسانی به بافت قطع شود. علائمش معمولاً بلافاصله یا طیِ ساعاتِ اول ظاهر میشود: دردِ شدید و نامتناسب با تزریق، سفیدشدنِ ناگهانیِ پوست، تغییرِ رنگ به کبود یا بنفشِ لکهلکه، و گاهی زخم و تاول در ناحیه.
این یک اورژانسِ واقعی است. پزشک باید بیدرنگ ناحیه را با هیالورونیداز پر کند تا مسیرِ خون باز شود. طبقِ منابعِ بالینی، هرچه این اقدام زودتر و در همان ساعتهای نخست انجام شود، شانسِ برگشتِ کاملِ بافت بیشتر است و تأخیرِ چندروزه احتمالِ آسیبِ ماندگار را بالا میبرد. اگر بعد از تزریق در هر نقطهای از صورت تغییری در بینایی حس کردید، همان لحظه باید به اورژانس مراجعه کنید؛ این نادرترین ولی جدیترین حالت است.
عوارضِ دیررسِ فیلر؛ ندول، گرانولوم و بیوفیلم
بعضی عارضهها بلافاصله ظاهر نمیشوند و هفتهها یا ماهها بعد خودشان را نشان میدهند. به اینها ندولِ دیررس میگویند؛ توده یا برجستگیِ قابلِلمس که دستِکم دو هفته بعد از تزریق پیدا میشود. علتِ آن میتواند جابهجاییِ خودِ ماده، واکنشِ حساسیتیِ دیررس، بیوفیلم یا گرانولوم باشد.
بیوفیلم لایهای از باکتری است که وقتی آلودگی هنگامِ تزریق واردِ ناحیه شود میتواند شکل بگیرد و باعثِ التهابِ مزمن، توده و گاهی آبسه شود. به همین دلیل رعایتِ استریلیتی و شرایطِ بهداشتیِ محیطِ تزریق اهمیت دارد. گرانولوم واکنشِ التهابیِ بدن به مادهٔ خارجی است که نادر است و در منابع شیوعِ آن حدودِ صدم تا یک درصد برآورد شده است. خبرِ خوب این است که وقتی این عارضهها از فیلرِ هیالورونیک باشند، اغلب با هیالورونیداز و درمانِ همراه قابلِ کنترلاند.
سایهٔ آبیِ زیرِ پوست چیست؟
گاهی بعد از تزریقِ فیلر، بهخصوص در ناحیهٔ نازکِ زیرِ چشم، یک سایهٔ مایل به آبی زیرِ پوست دیده میشود. این حالت، که به آن اثرِ تیندال میگویند، وقتی پیش میآید که فیلر خیلی سطحی تزریق شده باشد و نور از روی ژل بازتاب کند. عارضهٔ خطرناکی نیست، ولی ظاهرِ خوبی ندارد و معمولاً با حلکردنِ فیلر در همان نقطه برطرف میشود. انتخابِ عمقِ درستِ تزریق توسطِ پزشکِ باتجربه از بروزِ آن جلوگیری میکند.
آیا عوارضِ فیلر برگشتپذیرند؟
یکی از دلایلی که فیلرِ هیالورونیک انتخابِ ایمنتری است، همین برگشتپذیریِ آن است. بیشترِ عارضهها، از نتیجهٔ نامتقارن و تودهٔ ناخواسته تا انسدادِ عروقی، با آنزیمِ هیالورونیداز قابلِ اصلاحاند. این آنزیم فقط فیلرِ هیالورونیک را حل میکند و روی ژلهای دائمی مثلِ آکوافیلینگ و سیلیکون اثر ندارد؛ برداشتنِ آن ژلها بسیار سختتر است. برای همین در لمون فقط فیلرِ هیالورونیکِ قابلِ جذب و برگشتپذیر تزریق میشود. جزئیاتِ این آنزیم در مطلبِ هیالورونیداز چیست آمده است.
چطور خطرِ عوارض را کم کنیم؟
مهمترین عاملِ ایمنی، خودِ تزریقکننده است. بیشترِ عارضههای جدی از تزریقِ ناحیهٔ پرخطر توسطِ فردِ بیتجربه، مادهٔ نامعتبر یا نبودِ امکاناتِ اورژانس ناشی میشوند. پیش از تزریق مطمئن شوید که فیلر توسطِ پزشکِ نظامدار انجام میشود، مادهٔ مصرفی اصل و قابلِ رهگیری است، و کلینیک هیالورونیداز را در دسترس دارد. پرسیدنِ همین سؤال از تزریقکننده که «اگر مشکلی پیش بیاید چطور آن را برمیگردانید؟» خیلی چیزها را روشن میکند.
برای علائمِ هشدارِ فیلرِ لب مطلبِ عوارض فیلر لب و برای مراقبتهای بعد از تزریق راهنمای مراقبت بعد از فیلر را ببینید. برای مشاوره هم میتوانید نوبت بگیرید.
بازبینی علمی: دکتر فریده قلیزاده، پزشک (نظام پزشکی ۱۰۸۰۴۷)
