پاسخ کوتاه
حین تزریق اسپارتینا اشتها کم میشود، پس خطر اصلی پرخوری نیست، کمخوردن پروتئین است. در زیرمطالعه ترکیب بدنی کارآزمایی SURMOUNT-1 حدود ۷۵ درصد وزن کمشده از چربی بود و حدود ۲۵ درصد از بافت بدون چربی. برای کمترکردن سهم عضله، توصیه رایج بالینی حدود ۱٫۲ تا ۱٫۶ گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز است، همراه با تمرین مقاومتی دو تا سه بار در هفته. عدد دقیق شما را پزشک در ویزیت تعیین میکند.
بیشتر کسانی که اسپارتینا را شروع میکنند نگران ایناند که «آیا وزن کم میکنم یا نه». ولی سوال مهمتری هست که معمولاً دیرتر به ذهن میرسد: وزنی که کم میشود، از کجای بدن میرود؟ همین یک سوال، تفاوت بین لاغرشدن و لاغر و ضعیفشدن است.
چرا حین اسپارتینا پروتئین اهمیت ویژه پیدا میکند؟
اسپارتینا اشتها را کم میکند و تخلیه معده را کند میکند. نتیجهاش این است که با حجم غذای خیلی کمتری سیر میشوید، که دقیقاً کار مورد انتظار دارو است. ولی یک عارضه جانبی پنهان هم دارد: وقتی کل غذای روزانه کم میشود، پروتئین هم همراهش کم میشود، و برخلاف کالری، بدن برای پروتئین ذخیره جداگانهای ندارد که از آن برداشت کند. بزرگترین ذخیره پروتئین بدن، خود عضله است.
اینجاست که مسئله جدی میشود. هر کاهش وزنی، با دارو یا بدون دارو، ترکیبی از چربی و بافت بدون چربی است. در زیرمطالعهای که با دستگاه DXA روی ۱۶۰ نفر از شرکتکنندگان کارآزمایی SURMOUNT-1 انجام شد، تا هفته ۷۲ حدود ۷۵ درصد وزن کمشده از چربی بود و حدود ۲۵ درصد از بافت بدون چربی. نکته امیدوارکننده این است که همین نسبت در گروه دارونما هم تقریباً یکسان بود، یعنی این الگو خاصیت خود دارو نیست، خاصیت کاهش وزن است. و چیزی که خاصیت کاهش وزن باشد، با تغذیه و تمرین قابل تغییر است.
در لمون این بخش کجای مسیر دیده میشود؟
در کلینیک لمون تزریق اسپارتینا هیچوقت بدون ویزیت انجام نمیشود و ویزیت، بررسی آزمایش خون و تنظیم دوز را دکتر فریده قلیزاده (پزشک عمومی، نظام پزشکی ۱۰۸۰۴۷) انجام میدهد. پیش از اولین تزریق هم آزمایش خون پایه اجباری است، نه پیشنهادی؛ این آزمایش در آزمایشگاه پاتوبیولوژی آناهیت، همکار ما در طبقه پایین کلینیک، گرفته میشود و نتیجهاش مستقیم به پزشک شما میرسد.
چرا این برای بحث تغذیه مهم است؟ چون دوز در لمون عمداً پلهپله بالا میرود و در ویزیتهای بعدی تنظیم میشود. همین فاصلههای ویزیت، جایی است که میشود بررسی کرد آیا سرعت کاهش وزن معقول است و آیا تغذیه پا به پای آن آمده یا نه.
چقدر پروتئین در روز لازم است؟
توصیه رایج بالینی در دوره کاهش وزن حدود ۱٫۲ تا ۱٫۶ گرم پروتئین به ازای هر کیلوگرم وزن بدن در روز است. برای مقایسه، مقدار پایه برای یک بزرگسال عادی حدود ۰٫۸ گرم است؛ آن عدد برای حالت ثبات وزن حساب شده، نه برای دورهای که فعالانه در حال کمکردن وزن هستید.
برای اینکه ملموس شود: فردی حدود ۸۰ کیلوگرم، چیزی نزدیک ۱۰۰ تا ۱۳۰ گرم پروتئین در روز. این مقدار وقتی اشتها طبیعی است چندان سخت نیست، ولی وقتی دارو اشتها را خوابانده و شما با یک بشقاب کوچک سیر میشوید، رسیدن به آن نیازمند برنامه است.
یک هشدار لازم: این اعداد نقطه شروع عمومیاند. اگر مشکل کلیوی دارید، پروتئین بالا برایتان بیخطر نیست و مقدارش باید توسط پزشک تعیین شود. همین موارد جزو چیزهایی است که آزمایش خون پیش از شروع برای کشفشان گرفته میشود.
وقتی اشتها ندارم چطور پروتئین را برسانم؟
قاعده کلی ساده است: در همان مقدار کمی که میخورید، ترتیب را عوض کنید. اول پروتئین، بعد بقیه.
- اول پروتئین بشقاب را بخورید. وقتی ظرفیت معده محدود است، هرچه اول خورده شود شانس بیشتری دارد که واقعاً خورده شود. سبزیجات و برنج را بگذارید برای بعد.
- پخش کنید، جمع نکنید. سه وعده کوچک با حدود ۲۰ تا ۳۰ گرم پروتئین معمولاً راحتتر از یک وعده بزرگ پیش میرود. همین قاعده در سفر هم کار میکند، جایی که بردن خود قلم شرط و شروط خودش را دارد، و در ماه رمضان که پنجرهٔ غذا خوردن کوتاه میشود اهمیتش دوچندان است.
- صبح را از دست ندهید. تهوع و سیری در ساعات اولیه روز معمولاً کمتر است، پس صبحانه پروتئینی فرصت بهتری است تا شام سنگین.
- بافت غذا را عوض کنید. وقتی جویدن گوشت سنگین است، شکل نرمتر همان پروتئین (تخممرغ، حبوبات پخته، لبنیات پرپروتئین) معمولاً راحتتر پایین میرود.
- مایعات را با غذا قاطی نکنید. نوشیدن حجم زیاد مایعات همراه وعده، معدهای را که از قبل کند شده زودتر پر میکند. آب را بین وعدهها بخورید.
اگر با غذای معمولی به عدد نرسیدید، مکمل پروتئین یک گزینه است، ولی دربارهاش با پزشکتان مشورت کنید تا با وضعیت کلیه و بقیه شرایطتان بخواند.
تمرین مقاومتی چه نقشی دارد؟
پروتئین ماده اولیه است، تمرین سیگنال. بدن عضلهای را نگه میدارد که از آن کار میکشد؛ اگر ماده اولیه برسد ولی سیگنالی در کار نباشد، منطق بدن برای نگهداشتن آن بافت پرهزینه ضعیف میماند. برای همین توصیه استاندارد، پروتئین کافی به همراه تمرین مقاومتی حدود دو تا سه جلسه در هفته است.
لازم نیست باشگاه حرفهای یا وزنه سنگین باشد. کار با وزن بدن، کش ورزشی یا دمبل سبک در خانه هم حساب میشود. اگر مشکل قلبی، مفصلی یا محدودیت حرکتی دارید، پیش از شروع در ویزیت مطرحش کنید.
پیادهروی هم برای سلامت عمومی و کنترل قند خوب است، ولی جای تمرین مقاومتی را نمیگیرد؛ سیگنالی که عضله را نگه میدارد از مقاومت میآید نه از هوازی.
این موضوع روی صورت و پوست هم اثر میگذارد؟
غیرمستقیم بله. دو نگرانی رایجی که مراجعان بعد از لاغری مطرح میکنند، خستهشدن ظاهر صورت و شلشدن پوست بدن است، و ریشه مشترک هر دو سرعت بالای کاهش وزن و تغذیه ناکافی است، نه فقط از دست رفتن عضله. یعنی همان کاری که برای حفظ عضله میکنید، شدت این دو را هم کمتر میکند. هر کدام را جدا توضیح دادهایم، در صورت بعد از لاغری و شلی پوست بعد از لاغری.
درباره بعد از قطع دارو صادق نیست که بگوییم حفظ عضله بهتنهایی جلوی بازگشت وزن را میگیرد؛ مطالعهها در این مورد به یک نتیجه نرسیدهاند. چیزی که روشنتر است این است که عادت غذایی و تمرینی که در طول دوره ساخته میشود بعد از قطع دارو باقی میماند. اعداد کارآزمایی بازگشت وزن در بازگشت وزن بعد از قطع اسپارتینا آمده، و اگر هنوز درباره میزان واقعی کاهش وزن سوال دارید، اسپارتینا چند کیلو کم میکند ارقام را به تفکیک دوز آورده است.
اعداد کلیدی در یک نگاه
- سهم بافت بدون چربی از وزن کمشده: حدود ۲۵ درصد در زیرمطالعه ترکیب بدنی SURMOUNT-1، و حدود ۷۵ درصد از چربی.
- پروتئین روزانه در دوره کاهش وزن: حدود ۱٫۲ تا ۱٫۶ گرم به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، در برابر مقدار پایه ۰٫۸ گرم.
- تمرین مقاومتی: حدود دو تا سه جلسه در هفته، در کنار پروتئین و نه بهجای آن.
- در کلینیک لمون: هر جلسه تزریق ۴٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان و ماه اول ۴ تزریق کامل مجموعاً ۱۶٬۰۰۰٬۰۰۰ تومان، همیشه با ویزیت و آزمایش خون پایه پیش از شروع.
جمعبندی
اسپارتینا کار خودش را میکند و اشتها را پایین میآورد؛ کاری که به عهده شما میماند این است که در آن حجم کوچک غذا، پروتئین جا بماند و عضله کار کند. اگر این دو تکه سر جایشان باشند، بخش بیشتری از وزنی که میرود از چربی میرود و نتیجه هم پایدارتر است و هم روی ظاهر بهتر مینشیند.
برنامه دقیق پروتئین و تمرین، مثل خود دوز دارو، چیزی نیست که از روی یک مقاله عمومی تعیین شود. در ویزیت اسپارتینا در لمون این بخش هم کنار تنظیم دوز بررسی میشود.
